(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
14.56. అధ్యాయః 056
అశ్వమేధపర్వ ॥ 1 ॥
Mahabharata - Ashvamedhika Parva - Chapter Topics
వైశంపాయనేన జనమేజయంప్రత్యుదంకోపాఖ్యానకథనారంభః॥ 1 ॥ ఉదంకకృతపరిచర్యావిశేషతుష్టేన గౌతమేన తస్మై ప్రీత్యతిశయేన చిరాదపి గృహగమనాయాభ్యననుజ్ఞానం॥ 2 ॥ కదాచన గురుశాసనేన కాష్ఠమారమాహృతవతోదంకేన కాష్ఠలగ్నజరాపలితనిజకేశావలోకనేన పరిదేవనం॥ 3 ॥ తతస్తదబోధితనిజరోదనహేతునా గురుణా తస్మై నిజతనయాప్రతిపాదనం॥ 4 ॥ తతస్తేన గురుపత్నీనిదేశేన కుండలయాచనాయ సౌదాసంప్రతి గమనం॥ 5 ॥
Mahabharata - Ashvamedhika Parva - Chapter Text

జనమేజయ ఉవాచ।

ఉదంకః కేన తపసా సంయుక్తో వై మహామనాః।
యః శాపం దాతుకామోఽభూద్విష్ణవే ప్రభవిష్వవే॥ 14-56-1(94010)
వైశంపాయన ఉవాచ। 14-56-2x(7877)
ఉదంకో మహతా యుక్తస్తపసా జనమేజయ।
గురభక్తః స తేజస్వీ నాన్యత్కించిదపూజయత్॥ 14-56-2(94011)
సర్వేషామృషిపుత్రాణామేష ఆసీన్మనోరథః।
ఔదంకీం గురువృత్తిం వై ప్రాప్నుయామేతి భారత॥ 14-56-3(94012)
గౌతమస్య తు శిష్యాణాం బహూనాం జనమేజయ।
ఉదంకేఽభ్యధికా ప్రీతిః స్నేహశ్చైవాభవత్తదా॥ 14-56-4(94013)
స తస్య దమశౌచాభ్యాం విక్రాంతేన చ కర్మణా।
సంయక్చైవోపచారేణ గౌతమః ప్రీతిమానభూత్॥ 14-56-5(94014)
అథ శిష్యసహస్రాణి సమనుజ్ఞాయ గౌతమః।
ఉదంకం పరయా ప్రీత్యా నాభ్యనుజ్ఞాతుమైచ్ఛత॥ 14-56-6(94015)
తం క్రమేణ జరా తాత ప్రతిపేదే మహామునిం।
న చాన్వబుధ్యత తదా స మునిర్గురువత్సలః॥ 14-56-7(94016)
తతః కదాచిద్రాజేంద్ర కాష్ఠాన్యానయితుం యయౌ।
ఉదంకః కాష్ఠభారం చ మహాంతం సముపానయత్॥ 14-56-8(94017)
స తద్భారాభిభూతాత్మా కాష్ఠభారమరిందమ।
నిచిక్షేప క్షితౌ రాజన్పరిశ్రాంతో బుభుక్షితః॥ 14-56-9(94018)
తస్య కాష్ఠే విలగ్నాఽభూజ్జటా రూప్యసమప్రభా।
తతః కాష్ఠైః సహ తదా పపాత ధరణీతలం॥ 14-56-10(94019)
తతః స భారనిష్పిష్టః క్షుధావిష్టశ్చ భారత।
దృష్ట్వా తాం వయసోఽవస్థాం రురోదార్తస్వరం తదా॥ 14-56-11(94020)
తతో గురుసుతా తస్య పద్మపత్రనిభాననా।
జగ్రాహాశ్రూణి సుశ్రోణీ కరేణ పృథులోచనా।
పితుర్నియోగాద్భావజ్ఞా శిరసాఽవనతా తదా॥ 14-56-12(94021)
తస్యా నిపేతతుర్దగ్ధౌ కరౌ తైరశ్రుబిందుభిః।
న హి తానశ్రుపాతాంస్తు శక్తా ధారయితుం మహీ।
గౌతమస్త్వబ్రవీద్విప్రముదంకం ప్రీతమానసః॥ 14-56-13(94022)
కస్మాత్తాత తవాద్యేహ శోకోత్తరమిదం మనః।
స స్వైరం బ్రూహి విప్రర్షే శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్త్వతః॥ 14-56-14(94023)
ఉదంక ఉవాచ। 14-56-15x(7878)
భవద్గతేన మనసా భవత్ప్రియచికీర్షయా।
భవద్భక్తిగతేనేహ భవద్భావానుగేన చ॥ 14-56-15(94024)
జరేయం నాఘబుద్ధా మే నాభిజ్ఞాతం సుఖం చ మే।
శతవర్షోషితం మాం హి న త్వమన్యనుజానిథాః॥ 14-56-16(94025)
భవతా త్వభ్యనుజ్ఞాతాః శిష్యాః ప్రత్యవరా మమ।
ఉపపన్నా ద్విజశ్రేష్ఠ శతశోఽథ సహస్రశః॥ 14-56-17(94026)
గౌతమ ఉవాచ। 14-56-18x(7879)
త్వత్ప్రీతియుక్తేన మయా గురుశుశ్రూషయా తవ।
వ్యతిక్రామన్మహాకాలో నావబుద్ధో ద్విజర్షభ॥ 14-56-18(94027)
కిం త్వద్య యది తే శ్రద్ధా గమనం ప్రతి భార్గవ।
అనుజ్ఞాం ప్రతిగృహ్య త్వం స్వగృహాన్గచ్ఛ మాచిరం॥ 14-56-19(94028)
ఉదంక ఉవాచ। 14-56-20x(7880)
గుర్వర్తం కం ప్రయచ్ఛామి బ్రూహి త్వం ద్విజసత్తమ।
తముపాహృత్య గచ్ఛేయమనుజ్ఞాతస్త్వయా విభో॥ 14-56-20(94029)
గౌతమ ఉవాచ। 14-56-21x(7881)
దక్షిణాపరితోషో వై గురూణాం సద్భిరుచ్యతే।
తవి హ్యాచరతో ధర్మం తుష్టోఽహం వై న సంశయః।
ఇత్థం చ పరితుష్టం మాం విజానీహి భృగూద్వహ॥ 14-56-21(94030)
యువా షోడశవర్షో హి యద్యద్య భవితా భవాన్।
దదాని పత్నీం కన్యాం చ స్వాం తే దుహితరం ద్విజ।
ఏతామృతేఽంగనా నాన్యా త్వత్తేజోఽర్హతి సేవితుం॥ 14-56-22(94031)
తతస్తాం ప్రతిజగ్రాహ యువా భూత్వా యశస్వినీం।
గురుణా చాభ్యనుజ్ఞాతో గురుపత్నీమథాబ్రవీత్॥ 14-56-23(94032)
కిం భవత్యై ప్రయచ్ఛామి గుర్వర్థం వినియుంక్ష మాం।
ప్రియం హితం చ కాంక్షామి ప్రాణైరపి ధనైరపి॥ 14-56-24(94033)
యద్దుర్లభం హి లోకేఽస్మిన్రత్నమత్యద్భుతం మహత్।
తదానయేయం తపసా న హి మేఽత్రాస్తి సంశయః॥ 14-56-25(94034)
అహల్యోవాచ। 14-56-26x(7882)
పరితుష్టాఽస్మి తే విప్ర నిత్యం భక్త్యా తవానఘ।
పర్యాప్తమేతద్భద్రం తే గచ్ఛ తాత యథేప్సితం॥ 14-56-26(94035)
వైశంపాయన ఉవాచ। 14-56-27x(7883)
ఉదంకస్తు మహారాజ పునరేవాబ్రవీద్వచః।
ఆజ్ఞాపయస్వ మాం మాతః కర్తవ్యం చ తవ ప్రియం॥ 14-56-27(94036)
అహల్యోవాచ। 14-56-28x(7884)
సౌదాసపత్న్యా విధృతే దివ్యే యే మణికుండలే।
తే సమానయ భద్రం తే గుర్వర్థః సుకృతో భవేత్॥ 14-56-28(94037)
వైశంపాయన ఉవాచ। 14-56-29x(7885)
స తథేతి ప్రతిశ్రుత్య జగామ జనమేజయ।
గురుపత్నీప్రియార్థం వై తే సమానయితుం తదా॥ 14-56-29(94038)
స జగామ తతః శీఘ్రముదంకో బ్రాహ్మణర్షభః।
సౌదాసం పురుషాదం వై భిక్షితుం మణికుండలే॥ 14-56-30(94039)
గౌతమస్త్వబ్రవీత్పత్నీముదంకో నాత్ర దృశ్యతే।
ఇతి పృష్టా తమాచష్ట కుండలార్థే గతం చ సా॥ 14-56-31(94040)
తతః ప్రోవాచ పత్నీం స న తే సంయగిదం కృతం।
శప్తః స పార్థివో నూనం బ్రాహ్మణం తం వధిష్యతి॥ 14-56-32(94041)
అహల్యోవాచ। 14-56-33x(7886)
అజానంత్యా నియుక్తః స భగవన్బ్రాహ్మణో మయా।
భవత్ప్రసాదాన్న భయం కించిత్తస్య భవిష్యతి॥ 14-56-33(94042)
ఇత్యుక్తః ప్రాహ తాం పత్నీమేవమస్త్వితి గౌతమః।
ఉదంకోఽపి వనే శూన్యే రాజానం తం దదర్శ హ॥ ॥ 14-56-34(94043)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఆశ్వమేధికపర్వణి అనుగీతాపర్వణి షట్పంచాశోఽధ్యాయః॥ 56 ॥

Mahabharata - Ashvamedhika Parva - Chapter Footnotes
7-56-11 నిష్పిష్టః చూర్ణీభూత ఇవ। కవేరార్తస్య ధీమత ఇతి క.ట.థ.పాఠః॥ 7-56-16 అభ్యనుజానిథాః అభ్యన్వజానీథా అభ్యనుజ్ఞాతవానసి॥ 7-56-26 నిత్యం భగవతా సహేతి క.థ.పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.